H φωτογράφος Μαρία Στέφωση πραγματοποίησε καλλιτεχνική και ιστορική έρευνα με θέμα τα εμβληματικά σχολεία στις κοινότητες του Ελληνισμού από τα μέσα του 19 ου έως τις αρχές του 20 ου αιώνα. Τα ταξίδια για τη φωτογράφιση των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων ξεκίνησαν το 2021 με την υποστήριξη του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου και ολοκληρώθηκαν εντός του 2022. Το φωτογραφικό οδοιπορικό της καλλιτέχνιδας αποτυπώθηκε σε εικαστικό λεύκωμα με τίτλο Σχολείων Εγκώμιον. Μέσα 19 ου – αρχές 20 ου αιώνα. Από την Κωνσταντινούπολη στην Οδησσό και στην Τραπεζούντα, από τη Σμύρνη στο Αργυρόκαστρο και στην Αλεξάνδρεια, σε σχεδιασμό και καλλιτεχνική επιμέλεια της ιδίας και αποκλειστική οικονομική ενίσχυση της ΑΙΓΕΑΣ ΑΜΚΕ.

Το σκεπτικό

Ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της ιστορίας της εκπαίδευσης αποτελεί ασφαλώς η παρουσίαση των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων που ανεγέρθηκαν σε περιοχές του περιφερειακού ελληνισμού και αποτέλεσαν νησίδες παιδείας και πολιτισμού. Η εκπαιδευτική δραστηριότητα του αλύτρωτου αλλά και του παροικιακού ελληνισμού κατά τη συγκεκριμένη περίοδο αποτελεί ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον κεφάλαιο, καθώς συνδέεται με την ανάδειξη του παιδευτικού ρόλου που διαδραμάτισε στα Βαλκάνια, και όχι μόνο, κατά την περίοδο της ύστερης οθωμανικής κυριαρχίας.

Πρόκειται για τα εκπαιδευτικά ιδρύματα που στέγασαν γενιές Ελλήνων εκπαιδευτικών και μαθητών, που έδωσαν υπόσταση στα οράματα σπουδαίων προσωπικοτήτων και ευεργετών για την πνευματική και εθνική αφύπνιση του Γένους. Η φωτογραφική αποτύπωση όλων αυτών των κτηρίων με την ιστορική μνήμη που τα συνοδεύει, καθώς αντιστέκονται στη λήθη και την άφευκτη φθορά του χρόνου, αποτελεί σκοπό και φιλοδοξία της έκδοσης. Η φωτογραφία εξάλλου, ως εικαστικό γεγονός, προτείνει τη δική της “ανάγνωση” της ιστορίας, “εμπλέκει” και κινεί το συναίσθημα, συνιστά μοναδική ιστορική αφήγηση.

Κατάλογος των σχολείων

Κωνσταντινούπολη (Τουρκία), Ζωγράφειον Λύκειον, Ζάππειον Παρθεναγωγείον, Μεγάλη του Γένους Σχολή, Αστική Σχολή Γαλατά Οδησσός (Ουκρανία), Ροδοκανάκειον Παρθεναγωγείον, Ελληνοεμπορική Σχολή Βουκουρέστι (Ρουμανία), Ελληνικά Εκπαιδευτήρια Βουκουρεστίου Βραΐλα (Ρουμανία), Παρθεναγωγείον, Αρρεναγωγείον Κωστάντζα (Ρουμανία), Ελληνικόν Σχολείον κοινότητας Αργυρόκαστρο – Κεστοράτι (Αλβανία), Ζωγράφεια Διδασκαλεία Ήπειρος (Ελλάδα), Ιωάννινα Ζωσιμαία Σχολή, Καπλάνειος Σχολή Βήσσανη, Αρρεναγωγείον, Παρθεναγωγείον Μακεδονία (Ελλάδα), Φλώρινα, Σχολείον ελληνικής κοινότητας, Πισοδέρι, Μοδέστιος Σχολή, Άργος Ορεστικού, Σχολείον ελληνικής κοινότητας, Τσοτύλι, Γυμνάσιον Τσοτυλίου Κοζάνη, Παρθεναγωγείον ελληνικής κοινότητας, Βαλταδώρειον Γυμνάσιον Βλάστη, Θωμαΐδειον Διδακτήριον, Μουσίκειον ελληνικόν Παρθεναγωγείον Βέροια, Ημιγυμνάσιον ελληνικής κοινότητας, Θεσσαλονίκη, Μαράσλειον, Ελληνογαλλικόν Εμπορικόν και Πρακτικόν Λύκειον Στ. Νούκα, Προσοτσάνη, Εκπαιδευτήρια Ελληνικής κοινότητας, Δράμα, Εκπαιδευτήρια Ελληνικής κοινότητας, Δοξάτο, Εκπαιδευτήρια Ελληνικής κοινότητας, Καβάλα Αρρεναγωγείον, Παρθεναγωγείον Φιλιππούπολη (Βουλγαρία), Μαράσλειον Εκπαιδευτήριον, Ζαρίφεια Διδασκαλεία Στενήμαχος (Βουλγαρία), Δημοτικόν Σχολείον στον Αμπέλινο, Ελληνική Κεντρική Σχολή Θράκη (Ελλάδα), Ξάνθη, Ματσίνειος σχολή, Κομοτηνή Τσανάκλειος Αστική Σχολή, Σουφλί, Παλαιό Γυμνάσιο, Παλαιό 1 ο Δημοτικό σχολείο, Αλεξανδρούπολη Λεονταρίδειος Σχολή, Αστική Σχολή Αρρένων Ανατολική Θράκη (Τουρκία), Ανδριανούπολη, Ζάππειον Κεντρικόν Παρθεναγωγείον Σαράντα Εκκλησιές, Ελληνικόν Ημιγυμνάσιον, Επιβάτες Αρχιγένεια Εκπαιδευτήρια, Ραιδεστός, Θεοδωρίδειον Παρθεναγωγείον Τραπεζούντα (Τουρκία), «Φροντιστήριον», Κερασούντα (Τουρκία), Ημιγυμνάσιον Αρρεναγωγείον Σμύρνη (Τουρκία), Νέα Ευαγγελική Σχολή, Κεντρικόν Παρθεναγωγείον Χίος (Ελλάδα), Γυμνάσιον Χίου Αλεξάνδρεια (Αιγύπτος), Αβερώφειον Γυμνάσιον, Αβερώφειον Παρθεναγωγείον.